Artykuł sponsorowany.

Odsetki ustawowe to jedno z podstawowych narzędzi dyscyplinujących dłużników w obrocie prawnym i gospodarczym. Służą one albo jako wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału, albo jako rekompensata dla wierzyciela za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Ich wysokość nie jest stała – uzależniona jest od stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego, a także od regulacji szczególnych zawartych w Kodeksie cywilnym oraz w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Na początku lipca 2025 r. doszło do istotnych zmian. Rada Polityki Pieniężnej (RPP) na posiedzeniu z 1–2 lipca zdecydowała o obniżeniu stóp procentowych NBP o 0,25 punktu procentowego. Uchwała weszła w życie 3 lipca 2025 r., a wraz z nią zmieniła się wysokość odsetek ustawowych.

Nowe stopy procentowe NBP od 3 lipca 2025 r.

Decyzją Rady Polityki Pieniężnej od 3 lipca 2025 r. obowiązują następujące stopy procentowe NBP:

• stopa referencyjna – 5,00% w skali roku,
• stopa lombardowa – 5,50% w skali roku,
• stopa depozytowa – 4,50% w skali roku,
• stopa redyskontowa weksli – 5,05% w skali roku,
• stopa dyskontowa weksli – 5,10% w skali roku.

Ponieważ wysokość odsetek ustawowych wprost zależy od stopy referencyjnej NBP, zmiana ta spowodowała obniżenie ich poziomu od lipca 2025 r.

Szukasz wysokiej jakości księgowości dla spółki z.o.o? Wybierz usługi Biura Rachunkowego EFEKTA!

Odsetki ustawowe w polskim prawie – podstawowe zasady

Odsetki ustawowe w Polsce dzielą się na trzy główne kategorie:

1. Odsetki ustawowe należne od sumy pieniężnej – regulowane art. 359 Kodeksu cywilnego. Stosuje się je wtedy, gdy strony umowy nie ustaliły odsetek w innej wysokości. Ich poziom równy jest sumie stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego.
2. Odsetki ustawowe za opóźnienie – regulowane art. 481 Kodeksu cywilnego. Przysługują wierzycielowi w przypadku nieterminowej zapłaty, nawet jeśli opóźnienie nie wynikało z winy dłużnika. Wylicza się je jako stopę referencyjną NBP powiększoną o 5,5 punktu procentowego.
3. Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych – uregulowane w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Stanowią lex specialis wobec przepisów Kodeksu cywilnego i mają zastosowanie do umów pomiędzy przedsiębiorcami (a także innymi podmiotami wymienionymi w ustawie). Ich wysokość to suma stopy referencyjnej NBP i odpowiednio:
   • 8 punktów procentowych – gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym,
   • 10 punktów procentowych – w pozostałych transakcjach handlowych.

Nowe stawki odsetek od lipca 2025 r.

W wyniku obniżenia stopy referencyjnej NBP do poziomu 5,00% wysokość odsetek ustawowych od 3 lipca 2025 r. wynosi:

• odsetki ustawowe od sumy pieniężnej – 8,50% (5,00% + 3,50%),
• odsetki ustawowe za opóźnienie – 10,50% (5,00% + 5,50%),
• odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych:
  • 13,25% – w przypadku, gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym (5,00% + 8,00%),
  • 15,25% – w pozostałych transakcjach handlowych (5,00% + 10,00%).

Tak więc w praktyce mamy obecnie cztery różne stawki odsetek ustawowych, które należy stosować w zależności od charakteru zobowiązania i podstawy prawnej.

Zasady stosowania odsetek – co warto wiedzieć?

1. Odsetki należne od sumy pieniężnej stosuje się w sytuacji, gdy strony nie określiły w umowie wysokości oprocentowania. To podstawowa forma wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.
2. Odsetki za opóźnienie przysługują wierzycielowi z mocy prawa, bez potrzeby wykazywania szkody. Co istotne – jeżeli w umowie przewidziano niższą stopę odsetek niż ustawowa, a wierzyciel domaga się odsetek ustawowych, to stosuje się właśnie wyższą stawkę.
3. Odsetki maksymalne za opóźnienie – ustawodawca wprowadził górny limit, który odpowiada dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie. W lipcu 2025 r. limit ten wynosi 21,00%.
4. Transakcje handlowe – w przypadku opóźnień w płatnościach pomiędzy przedsiębiorcami wierzycielowi przysługuje nie tylko prawo do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, ale także dodatkowa rekompensata za koszty odzyskiwania należności (40, 70 lub 100 euro, w zależności od wartości świadczenia).
5. Moment stosowania nowych stawek – zmiana wysokości odsetek ustawowych obowiązuje od dnia wejścia w życie uchwały RPP, czyli od 3 lipca 2025 r. W przypadku transakcji handlowych decydująca jest stopa referencyjna obowiązująca odpowiednio 1 stycznia i 1 lipca danego roku.

Znaczenie praktyczne dla przedsiębiorców i wierzycieli

Zmiana stóp procentowych i odsetek ustawowych ma bezpośrednie przełożenie na sytuację finansową przedsiębiorców. Dla dłużników oznacza niższy koszt nieterminowych płatności, natomiast dla wierzycieli – mniejszą rekompensatę za opóźnienia.

Przykładowo, jeśli kontrahent nie zapłaci faktury na kwotę 100 000 zł przez pełny rok, odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych (dla przedsiębiorcy niebędącego podmiotem publicznym leczniczym) wyniosą 15 250 zł zamiast wyższej kwoty, jaka wynikałaby przy wyższej stopie referencyjnej.

Warto jednak pamiętać, że odsetki to jedynie element dyscyplinujący. Skuteczne dochodzenie należności wymaga nie tylko ich prawidłowego naliczenia, ale także sprawnego działania windykacyjnego i znajomości przepisów dotyczących rekompensat czy procedur sądowych.

Profesjonalne wsparcie księgowe – biuro rachunkowe EFEKTA

Zmiany w wysokości odsetek ustawowych to tylko jeden z wielu przykładów, jak dynamicznie kształtują się przepisy prawa gospodarczego i podatkowego. Bieżące monitorowanie regulacji oraz ich prawidłowe stosowanie w praktyce wymaga czasu, wiedzy i doświadczenia.

Dlatego warto rozważyć współpracę z biurem rachunkowym EFEKTA, które zapewnia przedsiębiorcom kompleksowe wsparcie księgowe i podatkowe. Eksperci EFEKTA na bieżąco śledzą zmiany legislacyjne, dbają o poprawne naliczanie odsetek i terminowe rozliczenia, a także wspierają klientów w obszarze windykacji i transakcji handlowych. Dzięki temu przedsiębiorcy mogą uniknąć kosztownych błędów i skupić się na rozwoju swojej działalności.

Podsumowanie

Od 3 lipca 2025 r. obowiązują nowe stawki odsetek ustawowych, wynikające z obniżki stopy referencyjnej NBP do poziomu 5,00%. W praktyce oznacza to:

• 8,50% dla odsetek ustawowych od sumy pieniężnej,
• 10,50% dla odsetek ustawowych za opóźnienie,
• 13,25% i 15,25% dla odsetek ustawowych w transakcjach handlowych – w zależności od rodzaju dłużnika.

Zmiany te mają istotne znaczenie zarówno dla wierzycieli, jak i dla dłużników, a prawidłowe ich stosowanie wymaga znajomości przepisów prawa cywilnego i gospodarczego. Wsparcie profesjonalnego biura rachunkowego, takiego jak EFEKTA, pozwala nie tylko na bezbłędne rozliczenia, ale także na bezpieczne i świadome zarządzanie finansami firmy.