Sezonowość wpływa na próg rentowności przede wszystkim przez zmiany sprzedaży, a nie zawsze przez zmianę samej wartości progu. Jeśli koszty stałe oraz marża pokrycia pozostają na podobnym poziomie, firma może mieć taki sam miesięczny próg rentowności przez cały rok, ale osiągać go tylko w miesiącach wysokiego popytu. Gdy wraz z sezonem zmieniają się ceny, koszty lub marża, zmienia się również wysokość progu.
Próg rentowności określa poziom sprzedaży, przy którym przychody pokrywają koszty działalności. Poniżej tego poziomu firma generuje stratę, natomiast sprzedaż powyżej progu zaczyna tworzyć wynik dodatni. W działalności sezonowej problem polega na tym, że sprzedaż nie rozkłada się równomiernie pomiędzy kolejne miesiące.
Hotel nad morzem może mieć bardzo wysokie obłożenie latem i znacznie niższe zimą. Sklep z artykułami świątecznymi może generować większość rocznego przychodu w ostatnim kwartale. Podobnie działają firmy ogrodnicze, wypożyczalnie sprzętu turystycznego czy część usług związanych z budownictwem.
Jeżeli przedsiębiorstwo ponosi każdego miesiąca 12 000 zł kosztów stałych i zachowuje podobną marżę pokrycia, sam próg rentowności może pozostać niezmieniony. Zmienia się jednak zdolność firmy do jego przekroczenia. W sezonie sprzedaż może być wielokrotnie wyższa od wymaganej, natomiast poza sezonem nie wystarczać nawet na pokrycie kosztów.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy sezonowość wpływa również na strukturę kosztów. W okresie największego popytu firma może zatrudniać dodatkowych pracowników, wynajmować większą powierzchnię, wydawać więcej na reklamę lub ponosić wyższe koszty energii. Może również stosować inne ceny. W takim przypadku zmieniają się elementy używane w obliczeniu i próg rentowności dla poszczególnych miesięcy może być różny.
Dlatego zależność „zmienny popyt a próg rentowności” należy rozpatrywać na dwóch poziomach. Popyt decyduje o tym, czy firma osiągnie wymagany poziom sprzedaży, natomiast sezonowe zmiany kosztów i marży mogą dodatkowo przesuwać sam próg.
Jak obliczać miesięczny próg rentowności firmy sezonowej?
Przy analizie wartościowej można wykorzystać zależność:
próg rentowności = koszty stałe / wskaźnik marży pokrycia
Jeżeli przedsiębiorca nie ma jeszcze wyliczonej wartości bazowej, powinien najpierw obliczyć próg rentowności firmy na podstawie rzeczywistych kosztów i marży pokrycia. W działalności sezonowej kolejnym krokiem jest jednak odejście od jednej wartości obejmującej cały rok i sprawdzenie sytuacji w krótszych okresach.
Najpraktyczniejsze jest zwykle przygotowanie danych miesięcznych. Trzeba ustalić koszty stałe przypadające na dany miesiąc, udział kosztów zmiennych w sprzedaży oraz spodziewane ceny. Jeśli wartości te są stabilne, miesięczny próg rentowności może być taki sam. Następnie porównuje się go ze sprzedażą prognozowaną lub faktycznie osiągniętą w każdym miesiącu.
Jeżeli natomiast w wybranych okresach zmieniają się koszty stałe, ceny lub koszty zmienne, warto wyznaczyć próg oddzielnie. Miesięczny próg rentowności firmy sezonowej powinien odzwierciedlać warunki rzeczywiście występujące w danym okresie, a nie tylko średnie roczne.
Istotne są także koszty poza sezonem. Firma może nadal płacić czynsz, raty leasingowe, wynagrodzenia, ubezpieczenia, abonamenty czy koszty utrzymania obiektu mimo znacznego spadku liczby zamówień. Właśnie dlatego analiza „koszty poza sezonem a próg rentowności” jest szczególnie ważna w biznesach, w których większość przychodów przypada na kilka miesięcy.
Przykład wpływu sezonowości na próg rentowności
Załóżmy, że firma ma 12 000 zł miesięcznych kosztów stałych, a koszty zmienne odpowiadają 40% przychodu. Wskaźnik marży pokrycia wynosi więc 60%.
Miesięczny próg rentowności to:
12 000 zł / 60% = 20 000 zł przychodu
Jeżeli parametry kosztowe pozostają bez zmian, firma potrzebuje 20 000 zł sprzedaży zarówno w słabszym, jak i w najlepszym miesiącu. Różnica polega na rzeczywistym popycie.
| Okres | Prognozowany przychód | Koszty stałe | Marża pokrycia | Próg rentowności | Pozycja względem progu |
|---|---|---|---|---|---|
| Poza sezonem | 15 000 zł | 12 000 zł | 60% | 20 000 zł | poniżej progu |
| Szczyt sezonu | 35 000 zł | 12 000 zł | 60% | 20 000 zł | powyżej progu |
Poza sezonem przedsiębiorstwo nie osiąga wymaganej sprzedaży. W szczycie sezonu przekracza ją natomiast o 15 000 zł. Firma może więc ponosić stratę w części miesięcy, a mimo to osiągnąć dodatni wynik w całym roku, jeśli nadwyżka generowana w sezonie zrekompensuje słabsze okresy.
Załóżmy jednak, że w szczycie sezonu przedsiębiorstwo zatrudnia dodatkowe osoby i jego koszty stałe rosną do 15 000 zł. Przy niezmienionej marży pokrycia nowy próg wyniesie:
15 000 zł / 60% = 25 000 zł
W tym przypadku sezonowość wpływa już nie tylko na wielkość sprzedaży, ale także na samą wysokość progu rentowności.
Roczny czy miesięczny próg rentowności w działalności sezonowej?
W firmie działającej sezonowo warto patrzeć zarówno na wynik roczny, jak i na poszczególne miesiące. Każde z tych ujęć odpowiada na inne pytanie.
Roczny próg rentowności pomaga ocenić działalność w pełnym cyklu gospodarczym. Ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy naturalne jest występowanie kilku słabszych miesięcy, po których następuje okres wysokiej sprzedaży.
Analiza miesięczna pokazuje natomiast, kiedy przychody nie wystarczają na pokrycie kosztów przypadających na dany okres. Dzięki niej można zauważyć problem, którego nie będzie widać w rocznej sumie.
Proste podzielenie rocznych przychodów i kosztów przez 12 może być mylące. Przykładowo średni miesięczny przychód może wynosić 25 000 zł i przekraczać próg 20 000 zł, mimo że przez cztery miesiące rzeczywista sprzedaż wynosi tylko 10 000-15 000 zł. Średnia nie pokazuje wtedy rzeczywistego przebiegu sezonu.
Odpowiedź na pytanie „roczny czy miesięczny próg rentowności” nie polega więc na wyborze jednego z nich. W silnie sezonowej firmie roczna analiza pokazuje wynik całego cyklu, a miesięczna pozwala sprawdzić, w których okresach przedsiębiorstwo znajduje się poniżej lub powyżej progu.
Jak wykorzystać sezonowy próg rentowności w planowaniu firmy?
Samo obliczenie progu nie wystarcza. Największą wartość daje zestawienie go z prognozą sprzedaży na kolejne miesiące. Dzięki temu można wcześniej zauważyć okresy, w których spodziewany przychód będzie zbyt niski, oraz określić, jak duża nadwyżka powinna powstać w szczycie sezonu.
Miesięczne wartości można następnie uwzględnić przy planowaniu progu rentowności w budżecie. Pozwala to powiązać plan sprzedaży z rzeczywistym rozkładem kosztów zamiast zakładać, że każdy miesiąc wygląda podobnie.
Warto również aktualizować obliczenia, jeśli zmieniają się ceny, koszty pracy, stawki dostawców albo przewidywany popyt. Firma może przygotować kilka wariantów i porównać, jak zmiana najważniejszych parametrów przesuwa granicę opłacalności. W przypadku większej niepewności pomocna jest analiza wrażliwości progu, która pokazuje, które zmiany najmocniej wpływają na wynik.
W działalności sezonowej najważniejsze jest więc nie tyle znalezienie jednej wartości BEP na cały rok, ile sprawdzenie, jak próg rentowności i przewidywana sprzedaż zmieniają się w kolejnych okresach. Dzięki temu firma widzi zarówno słabsze miesiące, jak i skalę nadwyżki potrzebnej w czasie największego popytu.
