Szukanie narzędzi podczas przezbrojenia można ograniczyć przede wszystkim przez przygotowanie kompletnego zestawu jeszcze przed zatrzymaniem maszyny oraz przypisanie każdemu elementowi stałego, łatwo rozpoznawalnego miejsca. W zależności od organizacji produkcji narzędzia mogą znajdować się bezpośrednio przy stanowisku albo na przygotowanym wcześniej wózku narzędziowym do przezbrojeń. Ważne jest również szybkie sprawdzanie kompletności zestawu i odkładanie wyposażenia w te same miejsca po zakończeniu pracy.
Dlaczego podczas przezbrojenia traci się czas na szukanie narzędzi?
Brak narzędzi podczas przezbrojenia rzadko wynika wyłącznie z nieuwagi operatora. Częściej problemem jest sposób organizacji pracy. Klucz może być używany na kilku stanowiskach, przyrząd pomiarowy trafia do innej szuflady, element mocujący nie został uzupełniony, a potrzebne wyposażenie zaczyna się kompletować dopiero po zatrzymaniu maszyny.
W efekcie kilka krótkich poszukiwań może znacząco wydłużyć cały postój. Operator nie tylko otwiera kolejne szuflady, lecz także odchodzi od maszyny, pyta innych pracowników lub próbuje znaleźć zamiennik brakującego elementu. Najważniejszym celem jest więc nie szybsze szukanie, ale doprowadzenie do sytuacji, w której szukanie w ogóle nie jest potrzebne.
Przygotuj narzędzia przed rozpoczęciem przezbrojenia
Pierwszym krokiem jest ustalenie, czego rzeczywiście wymaga konkretny wariant przezbrojenia. Zamiast korzystać z przypadkowego zestawu narzędzi dostępnych w pobliżu, warto określić jego powtarzalny skład. Mogą znaleźć się w nim na przykład odpowiednie klucze, elementy mocujące, przyrządy kontrolne i inne wyposażenie potrzebne przy danej zmianie.
Nie oznacza to kompletowania możliwie największej liczby przedmiotów. Nadmiar utrudnia szybkie rozpoznanie zawartości zestawu podobnie jak jego braki. Dobrze przygotowany komplet obejmuje dokładnie to wyposażenie, którego wymaga dane przezbrojenie.
Sprawdź kompletność, zanim maszyna zostanie zatrzymana
Jeżeli wyposażenie można przygotować wcześniej, warto zrobić to jeszcze podczas pracy maszyny. Brak klucza lub przyrządu wykryty na tym etapie można uzupełnić bez wydłużania właściwego postoju.
Takie podejście jest bezpośrednio związane z podziałem czynności na wewnętrzne i zewnętrzne. Przygotowanie narzędzi, które nie wymaga zatrzymania maszyny, nie powinno bez potrzeby zajmować czasu przeznaczonego na właściwe przezbrojenie.
Prostym rozwiązaniem może być lista wyposażenia albo zdjęcie wzorcowego zestawu. Nie chodzi przy tym o tworzenie rozbudowanej dokumentacji, lecz o umożliwienie pracownikowi szybkiego potwierdzenia, że wszystko jest gotowe.
Ustal stałe miejsca dla wyposażenia
Organizacja oprzyrządowania przy maszynie powinna sprawiać, że pracownik wie, gdzie znajduje się dany element, jeszcze zanim po niego sięgnie. Jeżeli to samo narzędzie za każdym razem odkładane jest gdzie indziej, nawet dobrze wyposażone stanowisko nie eliminuje czasu traconego na poszukiwania.
Stałe miejsce przy maszynie sprawdza się przede wszystkim w przypadku narzędzi:
- używanych podczas większości przezbrojeń na danym stanowisku,
- przypisanych do konkretnej maszyny,
- potrzebnych regularnie i niewymagających przenoszenia pomiędzy wieloma obszarami.
Może to być oznaczony uchwyt, tablica narzędziowa, szuflada z wyznaczonym układem albo odpowiednio przygotowana przegroda. Istotne jest nie samo rozwiązanie techniczne, ale jednoznaczność miejsca.
Kiedy wykorzystać wózek narzędziowy do przezbrojeń?
Stałe przechowywanie całego wyposażenia przy maszynie nie zawsze jest praktyczne. Gdy potrzebne narzędzia zależą od rodzaju produktu lub wariantu przezbrojenia, lepszym rozwiązaniem może być wózek narzędziowy do przezbrojeń przygotowywany przed rozpoczęciem pracy.
Na wózku można zgromadzić kompletny zestaw potrzebny do konkretnej zmiany i dostarczyć go do stanowiska jako całość. Operator nie musi wtedy wielokrotnie odchodzić od maszyny po pojedyncze elementy.
Wózek powinien jednak mieć określony układ. Jeżeli z czasem stanie się miejscem przechowywania przypadkowych narzędzi, problem zostanie jedynie przeniesiony z szuflady na mobilny regał.
Oznacz narzędzia tak, aby brak był widoczny od razu
Oznaczanie narzędzi do przezbrojenia ma największą wartość wtedy, gdy pozwala natychmiast zauważyć, że czegoś brakuje. Operator nie powinien liczyć elementów ani przeglądać całej zawartości wózka przed każdym rozpoczęciem pracy.
Pomocne mogą być między innymi obrysy narzędzi na tablicy, podpisane przegrody, oznaczenia zestawów lub zdjęcie przedstawiające prawidłowo przygotowane wyposażenie. Jeżeli puste miejsce od razu wskazuje brak konkretnego przedmiotu, kontrola kompletu zajmuje znacznie mniej czasu.
Takie rozwiązanie dobrze wpisuje się w 5S w procesie przezbrojenia. Chodzi przede wszystkim o pozostawienie potrzebnego wyposażenia, ustalenie dla niego konkretnych miejsc i utrzymywanie przyjętego porządku. System powinien być na tyle prosty, aby położenie narzędzia było oczywiste zarówno dla doświadczonego operatora, jak i dla osoby pracującej według tego samego standardu.
Ustal zasady zwrotu i uzupełniania wyposażenia
Samo uporządkowanie narzędzi nie wystarczy, jeżeli po kilku zmianach ustalony układ zacznie się rozpadać. Typowym problemem jest pożyczanie narzędzi przez inne stanowiska, odkładanie ich w przypadkowe miejsca albo pozostawianie pustego miejsca po uszkodzonym elemencie.
Dlatego po zakończeniu przezbrojenia zestaw powinien zostać przywrócony do stanu gotowości. Jeżeli czegoś brakuje lub narzędzie wymaga wymiany, informacja powinna pojawić się na tyle wcześnie, aby problem można było rozwiązać przed następnym postojem.
Szczególnie ważne jest ustalenie, kto odpowiada za sprawdzenie zestawu. Bez takiej zasady każdy może zakładać, że zrobi to kolejna zmiana. Gotowość wyposażenia do następnego przezbrojenia powinna być elementem normalnego zakończenia pracy, a nie dodatkową czynnością wykonywaną dopiero po pojawieniu się problemu.
Uwzględnij rozmieszczenie narzędzi w standardzie przezbrojenia
Jeżeli prawidłowy układ funkcjonuje wyłącznie w pamięci jednego operatora, trudno utrzymać go po zmianie pracownika, zmianie organizacji produkcji albo dłuższej przerwie. Dlatego informacja o potrzebnym zestawie i sposobie jego przygotowania powinna zostać uwzględniona w standardzie przezbrojenia.
Nie musi to oznaczać długiego opisu. W praktyce przydatne mogą być:
- lista potrzebnego wyposażenia,
- określenie miejsca jego przechowywania,
- zdjęcie prawidłowo przygotowanego wózka lub tablicy,
- wskazanie, kiedy zestaw powinien być skompletowany.
Dzięki temu organizacja narzędzi staje się powtarzalnym elementem procesu, a nie indywidualnym sposobem pracy konkretnej osoby.
Sprawdź kolejne przezbrojenia po wprowadzeniu zmian
Po uporządkowaniu wyposażenia warto obserwować kilka następnych przezbrojeń. Nie trzeba od razu tworzyć rozbudowanego systemu raportowania. Na początek wystarczy sprawdzić, czy operator nadal musi przerywać pracę, aby znaleźć brakujący przedmiot.
Jeżeli takie sytuacje nadal występują, warto zanotować, jakiego narzędzia zabrakło, gdzie powinno się znajdować oraz dlaczego nie zostało przygotowane wcześniej. Powtarzający się problem wskazuje, że zestaw, miejsce przechowywania albo sposób jego uzupełniania wymagają korekty.
Przy szerszej ocenie zmian można wykorzystać również pomiar czasu przezbrojenia, aby porównać przebieg procesu przed i po uporządkowaniu wyposażenia. Sam brak chodzenia po narzędzia jest jednak już ważnym sygnałem, że organizacja stanowiska zaczyna spełniać swoje zadanie.
